doktora yeterlilik

bugünden itibaren tam olarak 1 yılımın olduğu sınav.

malumunuz, mikrobiyoloji doktorası yapıp immünoloji çalıştığım için double-major gibi iki alanı da çok iyi bilmem gerekiyor. bitirmem gereken immünoloji kitabı başlı başına 3100 sayfa sadece. bunun üstüne daha mikrobiyoloji ve temel biyoloji de çalışmam gerekiyor tabii ki.

çok abarttığımı düşünebilirsiniz belki ama doktora yeterlilik muhtemelen komite sınavlarınızdan daha farklı olacaktır, bilmiyorum. abartıyorum çünkü daha dönemin ilk dersinde bölümün en tatlı, en öğrenci dostu hoca tarafından biz immünologlar tehdit edildik (immünolog dedik diye hemen trigger olmayın). “immünoloji çalışıyor olabilirsiniz ama mikrobiyoloji phd programındasınız. mikrobiyoloji bilmeden yeterliliği geçeceğinizi bekliyorsanız ben emekli olana kadar beklersiniz” minvalinde peşin peşin söyledi. bire bir bunları demedi ama demiş kadar oldu işte (hocanın düşüncesine göre phd alınabilecek son derece ve öyle bakkaldan alınır gibi alınmamalı. hak eden alır, hak etmeyene vermem, kimse kara kaşına kara gözüne minneten benimle aynı dereceye gelemez, diyor. egodan dolayı değil, haklı olduğu için. ben de kendisiyle aynı fikirdeyim).

e tabi mikrobiyoloji programındayız diye ıncık cıncık şeyler soracak değiller, ama “gram pozitif kok tanısını anlat” da demeyecekler. çok daha moleküler düzeyde, mekanizmaları falan filan gerektiren sorular soruyorlar. mesela “bakteriyel t3ss homologu bulunan protozoan enfeksiyon etkenleri nelerdir (bulaş yolunu kesin sorarlar. epidemiyolojisine belki girerler, belki tedavisine girerler. ama bunlar hep belki). bakteriyel vs protozoan enfeksiyon farkı (t3ss için), t3ss vs non-t3ss farkı mekanizması nedir” gibi bir soru gelebilir mesela. benim burada bilmem gereken şeyler kabaca bakteriyel sekresyon sistemleri, ökaryotik homolog mekanizmalar, benzer mekanizmalar kullanılmasına rağmen entry stratejileri arasındaki farklar (varsa), protozoa arasındaki virülans mekanizmaları (hangisine hijack yeteneği var, hangisi fagositoz bekler) gibi şeyler.

ben bunların hiç birini bilmiyorum. mikrobiyolojiyi öğrenmem lazım. öğrenmek için de deli gibi kitap okumam lazım. kültür, biyokimyasal özellikler, enzimler vs falan bunlar çok da önemli değil benim için (çünkü adım gibi biliyor olmamı bekliyorlar zaten). göstermelik 1-2 basit soru sorup bilip bilmediğimi ölçüp tartarlar, doğru cevap verirsem bir daha bana böyle soru sormazlar sınavda. bu konularda yorum yaptırılacak şey yok. kitabi bilgiyi anlat geç etapları. göstermelik dediğim o soru da mesela şöyle olabilir: “bir tane gram negatif patojen seç bize anlat”. bu soruda gizli olan şeyleri hemen söyleyeyim size.

mutlaka morfolojiden başlamak zorundayım. “işte hocam kapsülü vardır en dışında polisakkarit, dış membran, pg tabaka, plazma membranı vs vs”. varsa ayırıcı tanısı onu anlatmak zorundayım. “hocam işte staf cinsinde asıl patojen aureustur, o da diğerlerinden koagülazla ayrılır. kesin konfirme etmek için şunu bunu bakarız”. klinik örnek geldi, hangi testleri yaparım, biyokimyasal özelliklerini yorumlamam lazım falan filan. bu soruyu çok kurcalamazlar eğer güzel anlatırsam. jüri zaten 3 kişi, bölümde 2 immünolog 1 mikrobiyolog 1 virolog var. ama benim anlattığımla da asla bırakmazlar. mutlaka bir şey sorarlar (ve ben kesin bilemem).

herkes kendi alanıyla ilgili şeyler sorar mutlaka. virolog olan hocam “bi virüs seç anlat” gibi bir soru sorabilir. biraz daha insaflı olursa klinik tabloyu verir, ordan sorar. hiv-hbv-herpes üçlüsünden birini kesin sorarlar. benim danışmanım eskiden influenza çalışmış olduğu için (ve virolog olan hocam aslında bu ekipte postdoc olarak başladığı için) influenza da sorabilirler. virüste tedaviye girmezler diye umuyorum ama ters köşe yapıp “sen doktora öğrencisisin, her şeyi biz mi anlatıcaz. git oku öğren 6 ay sonra sınava tekrar gel” de diyebilirler. bizim ekipte çalışan ama öğrenciliği başka bir okulda olan bir arkadaşım var, 5. girişinde geçti sanırım. bi kere hsp70 proteini nedir söyleyemediği için kalmış mesela (ki bilmediğinden değil, kal gelmiş o an. hocalar acımamış seneye gel demişler). yine de tedaviye çalışmayı düşünmüyorum ben (buradan patlarsam vallahi gülmekten yerlere yatarım. at fava bekle).

viroloji kapalı kutu. onu en son düşünürüz. asıl bomba immünolojide patlayacak bende. ufak bi bilgi notu vereyim, bölümde 2 immünolog hocaya ek olarak 2 de phd var immünoloji çalışan (biri ben, diğeri de ikinci immünolog hocanın öğrencisi). aramızdaki fark, ben yüksek lisansta da buradaydım o yeni geldi. benden daha çok şey bekleyecekler (derslerde de diyorlar zaten hep “buyucu sen geçen sene gördün” ya da “buyucu sen masterda bunları öğrendin, hatırlıyosundur” diye).

immünolojide banko gelecek soru şu: b (veya t) hücre gelişimini anlat. bütün hematopoietik yolu anlatmam lazım. her evrede hangi reseptörler aktiflenir, neler üretilir, bir sonraki aşamada hangileri downregüle olur vs vs. b hücresini sorarlarsa eğer, reseptör editing nedir kesin sorarlar. somatik hipermutasyon sorarlar. hsc’den naïve b hücresi oluşturabilirsem eğer başarılı şekilde, bu sefer bunu dolaşıma sokup aktive etmemi isteyecekler. %100. yazın bir kenara. dalakta light zone/dark zone reaksiyonları, kimle nerde etkileşime giriyor, hangi sitokinler kemokinler patlıyor falan bunları bilmemi bekliyorlar. neyse ki şu paragrafta saydığım çoğu şeyi biliyorum, bilmediklerimi de tezimde yazdım. açıp okuyunca tekrar hatırlarım.

immünoloji tek soru olmaz tabii ki. tüberküloz immünolojisi sorabilirler mesela. yukarıdaki gibi temel biyoloji sorusu sorarlarsa bir tane mesela, bir de klinik sorarlar mutlaka. etiyopatogenez anlattırabilirler bi etken verip (hem mikrobiyoloji, hem immünoloji kombinlerler). çok meşhursa ya da çok popülerse tedavisine girebilirler yine (mesela lösemi tablosu verip car-t isteyebilirler cevap olarak). tüberkülozda atıyorum ıl-12 deficient farede ne görmemi beklediklerini sorarlar (cevap: miliyer tüberküloz. fagositoz yapan makrofajdan il-12 salınmazsa ifn-g olmaz, fagolizozom formasyonu gerçekleşmez. teknik olarak tbc basili de makrofaj içinde semirir, çoğalır, patlatır çıkar. sonrası miliyer tbc olur bence. olmayabilir de tabi. hep bunları öğrencem).

daha çok yorum yapmamı bekledikleri soruları olacak. mesela “rituximab-resistant b lenfositlerini tumor-bearing fareye verince tümör progresyonunun arttığını gördün. neden” sorusu benim azıcık ucundan farmakoloji, bolca immünoloji ve kanser bilmemi gerektiriyor. güncel farmakolojik şeylerden hiç bahsetmedik derslerde, ama sınavda sorabilirler ve bilemediğim için bırakabilirler. benden “hocam resistan hücreler demek ki regülatör fenotipli hücrelermiş ki adaptif transfer sonrası immün sistemi baskılayıp tümör lehine mikroçevre oluşmasına katkı sağlamışlar” dememi beklerlerken ben “ritux- ney. hocam o ne ya, ben bilmiyorum” dersem 6 ay sonra da almazlar sınava (sınavda böyle demeyeceğim tabii ki, saçmalamayın. “rituximab neydi hocam hatırlayamadım” derim en fazla, onlar da “hadi öğren de gel çocuğum” der. olaysızca dağılırız).

tezimi kesin tekrar savunacağım. öyle bir soru soracaklar ki teze dönmem gerekecek. kendi verilerimi orada tekrar anlatmak zorunda kalacağım. buna örnek vermiyorum hehe. yayını çıkınca şeyaparım.

helper t farklılaşmasını, th1-th2 sitokinleri, hücresel-humoral immünite vs gibi basit şeyleri hiç yazmadım bile dikkat ettiyseniz. bunlar sınavda çıkmaz. “bunları artık lisede öğretiyorlar” diyorlar (ki hobi olarak immünoloji derslerine gire gire kuscam artık bunlardan. bi okuyup geçerim yeter).

arkadaşımın birine mesela idiyopatik antikor yanıtını sormuşlar. sınav sonrası bize “idiyo- o ney oğlum, ben bilmiyom öyle bişey” diyordu (kendisi kardiyak makrofaj ve ipsc çalışıyor. çok da immünolojiyle alakası yok, çalıştığı hoca bile tıbbi biyolojiden).
bütün bunların yanında dış jüri diye bir olay daha var. işte onun için de the cell okumam lazım. moleküler biyoloji mezunu olup moleküler mekanizmalarda takılırsam büyük rezillik çıkar.

***

sadece immünoloji için okumam gereken kitap 3100 sayfa. the cell karıştırmam lazım bi 200-300 sayfa falan. üstüne mikrobiyoloji kitabı okumam lazım ama detaylı detaylı anlatacak kitap aramam lazım öncesinde. laboratuvar dersinin hocası koneman diyordu ama muhtemelen hiç bulaşmam. eldeki mikrobiyoloji textbooklarından hallederim, olmadı nature reviewlarından takviye yaparım diye düşünüyorum ama hele bi şu immünoloji kitabı bitsin.

velhasıl yeterlilik zor iş. yolumuz uzun heyecanımız yüksek gençliğimiz var*

içerik kuralları - iletişim